Twierdza Mardin: „Orle gniazdo” nad Mezopotamią
Na kilometrowej skale, wiszącej nad równiną Mezopotamii, stoi Mardin Kalesi — „Orle Gniazdo”, jak nazywają ją miejscowi. Stąd widać aż do granicy z Irakiem i właśnie stąd przez wieki zarządzano tym miodowym kamiennym miastem. Artuzydy uczyniły Mardin swoją stolicą, Osmanie utrzymywali tu garnizon, dziś na szczycie stoi radar NATO, a twierdza pozostaje strefą wojskową — ale nawet wspinaczka do jej murów jest warta zachodu ze względu na widok i panoramę.
Historia twierdzy
Mardin Kalesi — jedna z najstarszych, nieprzerwanie używanych fortyfikacji w południowo-wschodniej Anatolii. Jej wiek szacuje się na około 3 000 lat: pierwsze fortyfikacje na tej skale przypisuje się epoce asyryjsko-aramejskiej. Według lokalnej legendy twierdzę wzniósł babiloński zoroastrianin Shad Bukhari w IV wieku p.n.e., który na tym szczycie wyleczył się z choroby.
Potwierdzone dokumentami etapy budowy rozpoczynają się od dynastii Hamdanidów w X wieku. Okres największego rozkwitu twierdzy przypada na epokę Artukidów (XI–XIII wiek): uczynili oni Mardin stolicą swojego bejliku i przekształcili Kalesi w pełnoprawne „górne miasto” z pałacami, meczetami i cysternami. Po Artukidach twierdza przechodziła w ręce Ajubidów, Mongołów, Ak-Kojunlu, a w końcu Safawidów i Osmanów. Selim III pod koniec XVIII wieku przeprowadził częściową renowację.
W XX wieku twierdza stała się obiektem wojskowym. Podczas wydarzeń z 1915 roku, według wielu źródeł, pomieszczenia cytadeli służyły jako więzienie dla aresztowanych Ormian. Od połowy XX wieku Mardin Kalesi jest zamkniętą strefą wojskową, w której obecnie znajdują się stacje radarowe NATO. Od 2008 roku okresowo dyskutuje się plany otwarcia zabytku dla zwiedzających, ale na razie napotykają one przeszkodę w postaci statusu wojskowego.
Architektura i atrakcje
Skała i mury
Cytadela położona jest na długiej skale w kształcie stołu (około 1 200 m n.p.m., różnica wysokości w stosunku do równiny wynosi do 1 000 metrów). Mury biegną wzdłuż krawędzi urwiska i w najbardziej wrażliwych miejscach są wzmocnione prostokątnymi wieżami. Mur jest zbudowany w kilku etapach: bloki artukidzkie z żółtawego wapienia z Mardinu sąsiadują z późniejszymi naprawami.
Budowle z okresu Artukidów
Wewnątrz terenu twierdzy zachowały się ruiny pałaców, meczetów i cystern z okresu Artukidów. Najbardziej znanym meczetem jest niewielki Kale Camii z epoki Artukidów, który częściowo przetrwał do naszych czasów.
Drogi dojazdowe i bramy
Główne podejście do twierdzy prowadzi serpentyną od górnej części starego miasta. Kilka poziomów bram zachowało się częściowo; współczesna armia wykorzystuje jedną z nich do celów służbowych. Turystów zazwyczaj wpuszcza się tylko do określonego punktu na zboczu.
Panorama
Ze zboczy pod murami rozciąga się jedna z najbardziej efektownych panoram w Turcji: fale miodowych kamiennych domów Mardin, turkusowe kopuły medres, a dalej — niekończąca się równina Mezopotamii i srebrzysta nić rzeki Tygrys.
Ciekawostki
- Lokalna nazwa twierdzy to „Kartal Yuvası”, czyli „Orle Gniazdo”: przy dobrej pogodzie widać stąd nawet 100 km w głąb Mezopotamii.
- W epoce Artukidów wewnątrz twierdzy znajdowało się pełnoprawne „górne miasto” z pałacem, meczetami i łaźniami — w rzeczywistości rezydencja dynastii, równoległa do Mardinu.
- Na terenie twierdzy znajduje się czynna baza wojskowa i stacja radarowa NATO — dlatego pełny dostęp dla turystów jest zamknięty.
- Cytadela wznosi się na skale o wysokości około 1200 m n.p.m. i prawie kilometra nad równiną — jest to jedna z największych różnic wysokości w fortyfikacjach regionu.
- Stare miasto Mardin zostało wpisane na wstępną listę UNESCO, a twierdza jest uważana za kluczowy element sylwetki miasta.
Jak dojechać
Twierdza znajduje się w dzielnicy Artuklu w mieście Mardin, współrzędne 37°18′56″ N, 40°44′33″ E. Do jej podnóża można wejść pieszo z górnej ulicy starego miasta (1. Cadde) — strome podejście zajmuje 30–45 minut. Samochodem droga prowadzi do jednego z punktów widokowych nieco poniżej strefy wojskowej.
Najbliższe lotnisko — Mardin (MQM), około 20 km. Z Diyarbakır do Mardin — około 100 km trasą. Po starym mieście wygodnie jest chodzić pieszo: wszystko jest zwarte, a każdy spacer prędzej czy później prowadzi na zbocze pod twierdzą.
Wskazówki dla podróżnika
Należy pamiętać, że turyści zazwyczaj nie mają wstępu do wnętrza twierdzy: jest to czynna strefa wojskowa. Jednak nawet podejścia do murów i tarasy pod urwiskiem zapewniają niesamowite widoki i atmosferę. Nie należy próbować fotografować obiektów wojskowych, anten i żołnierzy — jest to zabronione i może prowadzić do problemów.
Najlepszy czas na wizytę to wiosna (marzec–maj) i jesień (październik–listopad). Latem kamienne miasto nagrzewa się do 40°C, zimą zdarzają się zimne wiatry, a czasem śnieg. Zachód słońca z tarasów pod twierdzą to obowiązkowy punkt programu: miodowy kamień rozbłyskuje pomarańczowo-złotym blaskiem, a równina Mezopotamii znika w mgle.
Warto połączyć wizytę z spacerem po starej części Mardin: medresą Zinciriye, Ulu Camii, kościołem Forty Martyrs i bazarem. Na zwiedzanie całego historycznego centrum wraz z wejściem pod mury twierdzy warto przeznaczyć co najmniej cały dzień.
Buty — antypoślizgowe, z bieżnikiem: kamienie starego miasta i ścieżki prowadzące do twierdzy są wygładzone przez wieki. Weźcie ze sobą wodę: na wyższych zboczach nie ma kiosków.
